Gümrük Kabahatlerinde Ceza Kararı: KKDF Uyuşmazlığında 4458 Sayılı Kanun’un 234/1-b Maddesinin Oluşma Şartları

Gümrük Kanunu’nun 234-238. maddeleri arasında düzenlenen vergi kaybına ilişkin idari yaptırımlar, ancak kanunun açıkça öngördüğü fiil ve koşulların varlığı hâlinde tatbik olunabilir.Anayasa’nın 38. maddesinde ifadesini bulan “kanunsuz suç ve ceza olmaz” ilkesi, idarenin ceza kararı alma yetkisini de sınırlamaktadır. Gümrük uygulamasında bu ilkenin somut yansıması, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 234. maddesidir. Ancak uygulamada, özellikle KKDF gibi fon payları üzerinden maddenin şartları zorlanarak ceza kararı alınması, düzenlenen işlemlerin hukuka aykırılığı sonucunu doğurmaktadır.

4458 S.K’nın 234/1-b Maddesinin Aradığı Şart
Kanun’un 234/1-b maddesi uyarınca ceza kararı alınabilmesi için, ithale konu eşyaya ilişkin beyan ile muayene, denetleme veya teslimden sonra yapılan kontrol sonucunda, beyan edilen kıymetin Kanun’un 23 ilâ 31. maddeleri çerçevesinde belirlenen kıymete göre noksan bulunması gerekmektedir. Yani bu kanun maddesi uyarınca ceza kararı alınmasının temel şartı, eşyanın kıymetinin noksan beyan edilmiş olmasıdır.
Bu düzenlemenin altında yatan mantık, cezanın “vergi kaybına neden olan ve maddede yazılı türden bir beyan aykırılığı”na bağlanmış olmasıdır. Mevcut düzenleme ile kanun koyucu, kıymet noksanlığı tespit edilmediği sürece, madde uyarınca ceza kararı alınmasını engellemiştir.

Fon Payı Üzerinden Ceza Tartışması
Uygulamada sıkça yaşanan sorunlardan birisi,KKDF kesintisine tabi ithal edilen eşyanın kıymetinde herhangi bir aykırılık bulunmadığı hâllerde ortaya çıkmaktadır. Örneğin, mal mukabili, kabul kredili veya vadeli akreditif gibi ödeme şekillerine göre yapılan ithalatlarda tahakkuk eden KKDF payı, eşyanın kıymetini etkileyen bir unsur değildir. Bu nedenle, fon payı üzerinden 234/1-b maddesi uyarınca para cezası hesaplanmasını gerektiren bir durum da yoktur.

Nitekim Danıştay’ın yerleşik içtihatları bu yöndedir.Danıştay 7.Dairesinin Esas:2018-2950 Karar:2021-5397 Karar’ında, kaynak kullanımını destekleme fonu payı üzerinden ceza kararı alınabileceğine ilişkin yasal bir düzenleme bulunmadığı, bunun Anayasa’nın 38. maddesindeki kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesine aykırılık oluşturduğu vurgulanmıştır. Kararlarda, 234. maddenin (a) ve (b) bentleri uyarınca ceza kararı alınabilmesi için vergi kaybına neden olan ve maddede yazılı türden bir durumun bulunması gerektiği; olayda ise eşyanın tarife uygulamasını etkileyen unsurlarında veya vergilendirmeye esas ölçülerinde bir aykırılık ya da kıymetinin noksan beyan edildiğinin tespit edilmediği belirtilmiştir.

Aynı yaklaşım, Danıştay 7. Daire Esas:2019-3476 Karar:2022-4791 Karar Tarihi:01.12.2022 tarihli kararında da korunmuştur. Fon payı dekontlarının sahte olduğu iddiasıyla fon payları tahakkuk ettirilip bunlar üzerinden para cezası hesaplanmış olsa da, mahkeme, ithal edilen eşyaların kıymetinde bir aykırılık tespit edilmediğini; fon payının eşyanın kıymetini etkileyecek bir unsur olmadığını ve dolayısıyla para cezasına isabet eden kısmın iptalinin isabetli olduğunu belirtmiştir.

Değerlendirme ve Sonuç

Bu içtihatlar ışığında, 234/1-b maddesi uyarınca ceza kararı alınabilmesi için aranan şartların somut olayda gerçekleşmiş olması zorunludur. Eşyanın kıymetinde noksanlık iddiası bulunmayan, yalnızca bir fon payının tahakkuku tartışmasına dayanan hâllerde ceza kararı alınması hukuka aykırıdır. Vergi matrahının noksan beyan edilmesi, maddede sayılan cezayı gerektiren fiiller arasında yer almamaktadır. Bu nedenle, gümrük idarelerinin ceza kararı yetkisini kullanırken maddenin lafzına ve yerleşik yargı içtihatlarına sıkı sıkıya bağlı kalması gerekmektedir. Aksi tutum ve anlayış, hem hukuk devleti ilkesini hem de mükellefin hak arama özgürlüğünü zedelemektedir.